środa, 22 października 2014

Husytyzm…



Śmierć Jana Husa na stosie, wywołała rewolucję religijną, polityczną i społeczną, która wstrząsnęła Czechami i Morawami, podobnie, jak krajami sąsiednimi, na dziesiątki lat.
Najpierw pokojowe (protestacja szlachty przeciw egzekucji Husa w 1415), poruszenie przeciwko działaniom Kościoła rosło zarówno w miastach, jak i na wioskach. Podczas gdy to, co miało stać się skrzydłem umiarkowanym (wyższa szlachta, Uniwersytet Praski), gromadziło się, aby wprowadzić w praktykę Komunię sub utraque (pod dwiema postaciami), usprawiedliwioną teologicznie przez Uniwersytet (1417 r.), formowały się jednocześnie ruchy radykalne w nowym mieście Pradze i na czeskiej wsi. Często przewodniczyli im przedstawiciele drobnej szlachty, a gromadziły się na wzgórzach ochrzczonych imionami biblijnymi, jak np. Tabor, Horeb itd., aby celebrować nabożeństwa w klimacie eschatologicznym.

Bunt radykałów z nowego miasta Pragi, którym przewodził Jan Żeliwski (+1422 r.), przeciwko zwolennikom ortodoksji katolickiej i reprezentantom króla Wenczeslawa, naznaczył początek prawdziwej rewolucji.
Wybuchł ikonoklazm (niszczenie obrazów i rzeźb sakralnych), liczne dobra kościelne zostały skonfiskowane, a w lutym 1420 r. powstała komuna rewolucyjna pod nazwą Tabor, na południu Czech.

Cztery artykuły praskie, przyjęte przez parlament  narodowy w 1421 r., zjednoczyły chwilowo różne frakcje husyckie (lub utrakwistyczne) wokół żądań, z których głównymi były: Komunia pod dwiema postaciami, wolność głoszenia Słowa i zawieszenie władzy świeckiej Kościoła, rozumiane jako wstęp do powrotu do Kościoła pierwotnego.
Konfraternie taboryckie i horebskie (wschód Czech) uformowały potężne armie, pod przewodnictwem dowódców, z których najwybitniejszym był Jan Żiżka (ok. 1370-1424).
 
Obraz przedstawiający słynny wóz husycki, których połączone całe szeregi charakteryzowały strategię armii husyckich i przyczyniły się do ich licznych zwycięstw.
Wyprawy krzyżowe anty-husyckie, przedsięwzięte przez papiestwo, były każdorazowo rozbite, a husyci (pomimo gwałtownych walk wewnętrznych wśród nich) doszli do siły pozwalającej im organizować ekspedycje zbrojne do krajów sąsiednich, w tym samym czasie, gdy sieć sympatyków próbowała, głównie w Niemczech, rozszerzyć bazę rewolucji.
Powtarzające się przegrane krzyżowców, zmusiły w końcu Kościół do negocjacji. Delegacja husycka na Sobór w Bazylei, składająca się z teologów takich jak Jan Rokycan (ok. 1390/92-1471), przyszły utrakwistyczny biskup Pragi i wiklifista angielski Peter Payne (+1455 r.), wynegocjowała kompromis znany pod nazwą Compactata (1433 r.), który został oficjalnie proklamowany dopiero w 1436 r.:
Sobór (ale nie papież) uznawał Komunię sub utraque, ale także sekularyzację dóbr kościelnych.
Wrodzy kompromisowi, ale osłabieni długimi wojnami radykałowie, zostali zwyciężeni przez koalicję szlachty katolickiej i utrakwistycznej w bitwie pod Lipanami (30 maja 1434), ale to dopiero w 1436 r. mogły zostać ogłoszone.

 
Obraz przedstawiający bitwę pod Lipanami,30 maja 1434 r.
 Pełna niepokojów kontynuacja relacji między katolikami i utrakwistami doprowadzi do traktatu z Kutnej Hory (1485 r.), ustalając po raz pierwszy w historii europejskiej wolność religijną, pomimo, że nie zostali do niej włączeni Bracia czescy, dziedziczący tradycje radykałów.
Dopiero w 1609 r., Listem Jego Majestatu, podpisanym przez Rudolfa II, wolność religijna została ustalona dla wszystkich w Czechach. Niestety, bitwa pod Białą Górą (1620 r.) naznaczyła szybko koniec tej wolności  i koniec Czech.
Można uważać (i wielu historyków czeskich pogląd ten podziela), że husytyzm był więcej niż preludiom Reformacji, a wręcz pierwszą Reformacją.
Termin „pierwsza Reformacja” możemy zatem często spotkać w pismach czeskich historyków Kościoła europejskiego.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz