środa, 22 października 2014

Sakramenty, wprowadzenie…



Natura sakramentów

1.      Użycie terminu.
Termin sakrament, łacińska transkrypcja słowa sacramentum, oznacza w ogólności - w klasycznym używaniu tego terminu - coś sakralnego.

W procesie sądowym starożytnym, termin ten oznaczał pieniądze złożone przez strony procesu. W przypadku przegranej przez jedną ze strony, jej pieniądz był przeznaczany na wydatki sakralne.
W znaczeniu szerszym termin sacramentum oznaczał zatem: proces, działanie prawne.

W użytku militarnym, termin ten oznaczał zobowiązanie, łączące żołnierza z jego dowódcą; w znaczeniu szerszym: przysięgę składaną wodzowi, a później – w ogólności – każdą przysięgę.
A zatem, po łacinie sacramentum dicere często tłumaczy się przez „przysięgać”.

W użytku kościelnym, termin ten oznacza najpierw, zgodnie z etymologią, wszystko to, co jest sakralne lub konsekrowane, a następnie wszystko to, co ma sens sakralny i tajemniczy, zatem każdy rytuał religijny.
Fakt, że rytuały mają w sobie jakiś sens tajemniczy, stawia słowo sacramentum w relacji z greckim misterion (sekret, tajemnica), czyli czymś, do czego pojęcia lub przyjęcia ależało przejść proces inicjacji.

To dlatego Vulgata (pierwsze całościowe tłumaczenie Biblii na jęz. łaciński) tłumaczy misterion przez sacramentum (np. w Ef 1,9; 3,9; Kol 1,27; 1 Tym 3,16; Obj 1,20; 17,7).
Sens ten rozciąga się aż do oznaczania każdego znaku, mającego znaczenie tajemnicze.
W tym znaczeniu np. dla Augustyna z Hippony znak krzyża, namaszczenie olejem - są sakramentami.
Augustyn nazywa często sakramentem alegoryczny, mistyczny i ukryty sens Pisma Świętego.

2.      Definicje teologiczne.
Oto kilka ważnych definicji teologicznych.

a.      Ta pochodząca od św.Augustyna mówi: „niech słowo dodane zostanie do elementu i będziemy mieli sakrament”.
Słynny teolog średniowiecza, Piotr Lombard, wygłosi zdanie: „sakrament jest formą widzialną niewidzialnej łaski”.

b.      W Piśmie Świętym, musimy odnieść się w pierwszym rzędzie do następujących tekstów:
- 1 M/Rdz 9,12-13.17, gdzie tęcza jest nazwana znakiem przymierza między Bogiem i wszystkimi istotami żyjącymi (por. 2 M./Wyj 12,13);
- 1 M/Rdz 17,11 (por. Dz 7,8) i Rz 4,11, gdzie obrzezanie jest ukazane, jako znak przymierza i gdzie apostoł Paweł mówi o znaku obrzezania.

W Piśmie Świętym, Chrzest i Eucharystia (Wieczerza Pańska), są stawiane w relacji z przymierzem łaski i jego dobrodziejstwami, a szczególnie z odpuszczeniem grzechów (Mk 1,4; 14,22-24, itd…).
Stąd reformowane pojęcie, zgodnie z którym sakramenty są znakami sakralnymi i widzialnymi, pieczęciami ustanowionymi przez Boga, przez które czyni On bardziej możliwymi do pojęcia (i bardziej pewnymi dla wierzących) obietnice i dobrodziejstwa Przymierza Łaski. Prze nie wierni - z ich strony - wyznają ich wiarę przed aniołami i ludźmi.
Ta definicja odpowiada wszystkim sakramentom w ogólności, czy byłyby Starego, czy Nowego Testamentu.

Dla Nowego Przymierza, sakramenty wymagają usankcjonowania ze strony Chrystusa.

c.   Katechizm Westminsterski (będący podstawą wyznania wiary dla szeregu Kościołów o charakterze ewangelicznym) definiuje sakrament, jako świętą ceremonię, ustanowioną przez Chrystusa, w której - przez znaki odczuwalne zmysłami - Chrystus i dobrodziejstwa Nowego Przymierza są reprezentowane, przypieczętowane i aplikowane wiernym.

d.   Ta definicja natury sakramentów jest całkowicie zgodna z tą, którą daje Kalwin w Katechizmie Genewskim: „…To zewnętrzne świadectwo łaski Bożej, który przez znak widzialny ukazuje nam rzeczy duchowe, aby wyryć jeszcze mocniej w naszych sercach Boże obietnice i uczynić nas bardziej pewnymi ich”.

e.   Katechizm Heidelberski ukazuje wyraźnie w czym sakramenty uzupełniają głoszenie Słowa: „Są to widzialne, święte znaki i rękojmie ustanowione przez Boga, który za ich pomocą pozwala nam lepiej rozumieć obietnicę Ewangelii i zarazem przypieczętowuje ją w nas. To znaczy, że ze względu na jedną ofiarę, jaką Jezus złożył na krzyżu, Bóg w łasce swojej odpuszcza nam grzechy i daje życie wieczne” (pyt. 66).
 
f.    Definicje luterańskie.
Definicje dane w Augsburskim Wyznaniu Wiary i w Apologii. W art. XIII Augsburskiego Wyznania Wiary jest napisane: sakramenty nie są tylko znamionami wyznania wśród ludzi [znakami rozpoznawczymi między ludźmi], jak zmyślają niektórzy [na przykład w odniesieniu do haseł czy zawołań w obozie wojennym, czy do barw szat dworzan], lecz są raczej znakami i świadectwami woli Bożej wobec nas, którymi Bóg skłania serca do wierzenia.

Luteranizm ortodoksyjny zgadza się zatem z reformowanymi co do pojęcia natury sakramentów. Dopiero w kwestii skuteczności sakramentów luteranie oddalają się od reformowanych, zbliżając bardziej do koncepcji katolickich, oczywiście nie utożsamiając się z nimi.

g.   Definicja zwingliańska.
Dla Zwingliego i arminianów, sakramenty są w pierwszym rzędzie ceremoniami, przez które wyznajemy naszą wiarę i które mogą lepiej nas pouczyć o prawdzie ewangelicznej, czyniąc nam ją lepiej obecną, lepiej przemawiającą do naszych oczu.

3.   Różnica między pojęciem sakramentów katolickim z jednej strony i tym reformowanych i luteran z drugiej, wydaje się sprowadzać do dwóch punktów:

a.   Dla katolików, każda ceremonia z Bożego ustanowienia, która reprezentują i aplikuje jakąś łaskę, może być sakramentem. Dla protestantów reformowanych i luteran, tylko ceremonie z ustanowienia Bożego, które reprezentują i przypieczętowują łaskę zbawczą, są uważane za sakramenty.

b.   Dla protestantów, sakramenty udzielane dorosłym, są środkami łaski, tylko dla tych, którzy otrzymują je wraz z wiarą usprawiedliwiającą. Dla katolików, sakramenty działają ex opere operato (same z siebie) u tych wszystkich, którzy nie prezentują im przeszkody w formie grzechu śmiertelnego.

Chcieliśmy w tym krótkim wprowadzeniu do dalszych rozważań, które nastąpią w kolejnych numerach naszego biuletynu, nakreślić pierwszy szkic teologii sakramentów, charakterystycznej dla protestantów, podkreślając pierwsze niuanse różnic.
Wspomnienie o koncepcji katolickiej wydało się nam uzasadnione, choćby z faktu, że wierni naszych Kościołów są z nią w sposób stały konfrontowani, a nierzadko i sami przejmują niektóre elementy z koncepcji obcych chrześcijaństwu biblijnemu.
W kolejnych rozważaniach, postępując za Katechizmem Genewskim, poruszymy jeszcze inne kwestie, bardziej szczegółowe, dotyczące zagadnienia sakramentów w ogólności, jak i już konkretnych spośród nich.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz