poniedziałek, 16 grudnia 2013

Kalwin i Kościół



W IV księdze swojego najważniejszego dzieła Institutio Christiane Religionis, w edycji z 1559 r. Jan Kalwin traktuje o środkach zewnętrznych (bądź pomocach), których Duch Święty używa aby nas stawić w relacji z Jezusem Chrystusem i (Kalwin) koncentruje swoja refleksję ma problemie Kościoła.

Już od pierwszych rozdziałów Kalwin próbuje zdefiniować kwestię Kościoła na podstawie tekstów biblijnych i przez opozycję z Kościołem rzymskim oraz negacją tzw. spirytualistów.
Poświęca wiele miejsca kwestii sakramentów, a także „zarządzaniu” Kościołem.
Spróbujmy przyjrzeć się kilku elementom z kalwińskiego nauczania właśnie w kwestii Kościoła. Tu od razu uwaga bardzo ważna: przez „kalwińskie” rozumiem tu nauczanie samego Kalwina, nie zaś to, co zostało rozbudowane (czy wręcz zmodyfikowane) przez teologów opierających się (czasem z dużą swobodą) o jego myśl.



Rola Kościoła jest wyraźnie podkreślona od pierwszych rozdziałów, gdzie Kalwin stawia problem w sposób następujący: „Ponieważ nasza twardość i leniwość, dorzucę jeszcze próżność naszych duchów, potrzebują zewnętrznych pomocy, przez które wiara byłaby w nas zrodzona, wzrastała i postępowała stopień po stopni, Bóg wcale nie zapomniał nas w nią wyposażyć, by wspomóc nasza słabość. I aby głoszenie Ewangelii miało miejsce, ustanowił On pastorów i doktorów (nauczycieli),  przez usta których On nas nauczałby; krótko, nic nie zostawił poza z tego co należało do żywienia świętego przyzwolenia wiary i dobrego porządku między nami. Przede wszystkim, ustanowił nam sakramenty, które znamy przez doświadczenie bycie środkami bardziej niż użytecznymi do żywienia i potwierdzania naszej wiary” (IRC IV,1,1).

Celem Kościoła jest służenie za instrument naszego powołania i przyjście z pomocą naszemu uświęceniu.
Głoszenie Ewangelii i ustanowienie funkcji nauczających mają za cel wzbudzenie wiary i troskę kolektywne uświęcenie członków wspólnoty kościelnej, ustanawiając pomiędzy nimi to, co Kalwin nazywa przyzwoleniem wiary, to znaczy jednomyślną zgodą w wierze i porządku zewnętrznym.
Sakramenty, z ich strony, maja za funkcję główna podtrzymać wiarę wiernych i przyczynić się w ten sposób do ich indywidualnego uświęcenia.

Podobnie jak Bóg poprzez wcielenie swojego Syna ustanowił trwały kontakt z upadłą ludzkością, podobnie potrzebuje On użyć środków ziemskich aby zdążać do uświęcenia ludzi, którym uczynił dar wiary.
Te ziemskie środki polegają na różnych funkcjach i urzędach, które zostały przydane Kościołowi.
Zostały one wybrane przez Boga jako najbardziej właściwe do wypełnienia dzieła Chrystusa uwielbionego na ziemi i można zatem na tej podstawie powiedzieć, że Kościół jest z ustanowienia Bożego, nie tylko jako ciało wierzących, ale także przez swoje posługi i rolę, która jest im przypisana.

Bez wątpienia, Bóg nie uważał za stosowne wiązać siebie samego środkami, które wybrał i pozostaje całkowicie wolny w komunikowaniu swojej łaski poza samym głoszeniem Słowa przez pastorów i poza administrowaniem sakramentów.
Ale, jeżeli Bóg pozostaje wolny, ponieważ Jego wola nie może być nigdy poddana przymusowi, my takimi nie jesteśmy – przez sam fakt instytucji Kościoła, jesteśmy związani z nim (Kościołem) i ze środkami uświęcenia, które są mu powierzone.
„Święty Paweł mówi, że Jezus Chrystus, aby wypełnić wszystkie rzeczy, ustanowił jednych apostołami, innych prorokami, innych prorokami, innych ewangelistami, innych pastorami o doktorami, ku spełnieniu się świętych, ku dziełu zarządzania, ku zbudowaniu ciała Chrystusa, abyśmy wszyscy doszli do jedności wiary i do poznania Syna Bożego (…)”.

Kilka uwag dodatkowych i podsumowanie
Mówiąc o Kościele, Kalwin wychodzi w swych rozważaniach od podstaw istnienia Kościoła: Bóg wybrał Kościół jako narzędzie umożliwiające realizację życia w bliskości z Chrystusem.
Wszystkie inne aspekty Kościoła podlegają temu funkcjonalnemu aspektowi.

Bóg wybrał Kościół. Kościół istnieje, ponieważ Bóg sam go założył.
W związku z tym Kościół jest dziełem Bożym, tajemnicą wiary.
Kalwin mówi o Kościele, jak o Matce: „Przecież nie istnieje inne wejście do życia, niż tylko to, kiedy ona (matka) nosi nas w swoim łonie, rodzi nas, karmi piersią i prowadzi aż do momentu, kiedy złożymy nasze śmiertelne ciała” (Institutio IV.1.4).
Dla Kalwina ewidentnym jest, że poza Kościołem widzialnym nie można oczekiwać przebaczenia grzechów i zbawienia.

Kalwin posługuje się pojęciami Kościoła widzialnego oraz Kościoła niewidzialnego.
Kościół niewidzialny jest tożsamy z Ciałem Chrystusa. Mówiąc o Kościele niewidzialnym, Kalwin ma na myśli społeczność świętych, wspólnotę wszystkich wybranych. Kościół niewidzialny obejmuje wszystkich wybranych, ze wszystkich miejsc i czasów. Kalwin zalicza do Kościoła również Abrahama i Izrael.
Kościół widzialny, tj. konkretny Kościół, w konkretnym miejscu, gromadzi wierzących, ale także niewierzących obłudników.
Nie jesteśmy w stanie rozpoznać wszystkich, którzy należą do Kościoła niewidzialnego, ponieważ tylko Bóg zna i sądzi ludzkie serca. Dlatego też, zdaniem Kalwina, kościelną dyscyplinę można stosować dopiero w przypadku publicznych grzechów.
Najważniejszym aspektem Kościoła widzialnego jest zgodność zasad  w nim panujących z Ewangelią. Kościół jest organizmem prowadzonym, kierowanym przez Ducha Świętego.

Jedność Ciała Chrystusa

Punktem wyjścia nie jest dla Kalwina doświadczenie ludzkie, lecz fakt wybrania Kościoła  przez Boga. Istnieje więc tylko Jeden Kościół: Ciało Chrystusa.
Chrystus jest Głową Kościoła i jest nierozłączny z Ciałem, czyli Kościołem. Ciało Chrystusa ma udział we wszystkim, co czyni Chrystus.

Kościół może tylko służyć jednej Głowie, którą jest Chrystus. W związku z tym Kalwin stanowczo odrzuca urząd papieża.
Kościół jest Ciałem Chrystusa (Kościół w liczbie pojedynczej), dlatego nazwany jest kościołem katolickim, co znaczy ogólnym lub powszechnym.
Wybranymi Bożymi są wszyscy związani z Chrystusem (…) w prawdzie stali się wszyscy jednym, ponieważ żyją przez jedną wiarę, nadzieję i miłość, przez Ducha Bożego żyją wspólnie, powołani do dziedzictwa wiecznego życia, ale także do społeczności z Bogiem i Chrystusem. (Institutio IV.1.2). 

Jest to rzeczywistość wiary. Rzeczywistość doświadczana wygląda jednak inaczej, ponieważ widzialny Kościół nie jest jeden, choć takim być powinien. Jedność Kościoła jest praktycznym, konkretnym zadaniem wszystkich chrześcijan.

Jedynie Bóg posiada wiedzę o tym, kto należy do niewidzialnego Kościoła, człowiek często może się mylić, bo nie zna serca innych. Kto w takim razie należy do widzialnego (czy niewidzialnego?) Kościoła?
Wszyscy, którzy przez wyznawanie swojej wiary oraz poprzez przykładne życie, przez  społeczność w sakramentach, wyznają tego samego Boga i Jezusa Chrystusa, powinni uznawać się za wybranych i członków Kościoła.

Jedność Kościoła było bardzo ważna dla Kalwina. Rożne opinie teologiczne nie powinny doprowadzać do schizmy, ponieważ nie ma nikogo, kto nie byłby spowity w mgłę niewiedzy (por. Institutio, IV.1.12)
Koniecznym jest, aby Słowo Bożego było wiernie głoszone i sakramenty były we właściwy sposób udzielane. To są dla Kalwina cechy Kościoła i wszędzie, gdzie tak się dzieje, istnieje (widzialny) Kościół. Według Kalwina te dwie cechy są wystarczające, aby uznać lokalną wspólnotę wierzących za Kościół widzialny.
 
Porządek w Kościele

Bóg kieruje Kościołem, wszystkie inne działalności w Kościele są tylko narzędziami.
Kalwin wyróżnia w Kościele cztery ‘urzędy’, albo lepiej ‘służby’, o których czytamy w Liście do Efezjan, rozdz. 4. Niektóre służby są związane z okresem pierwotnego Kościoła (mianowicie: apostoł, prorok), inne zaś są kontynuowalne. Kalwin wymienia następujące służby (lub urzędy) w Kościele: pasterz(pastor) / nauczyciel, starszy i diakon.
Szczególnie ważna jest służba głoszenia Słowa. Dzięki niej dostrzegamy, że Bóg kieruje swoim Kościołem przez Słowo. Kalwin wyróżnia więc trzy „służby” w Kościele:
- Pastorzy, mający za zadanie głoszenie Słowa Bożego i udzielanie sakramentów,
- Starsi, kierujący razem z pastorami lokalnym kościołem i dbający o zgodność nauczania ze  Słowem Bożym,
- Diakoni, troszczący się o biednych i potrzebujących.
Wymienione rodzaje „urzędów” powinny być związane z konkretnym, lokalnym Kościołem.
To konkretny, lokalny Kościół, powinien powoływać określone osoby do wypełniania tych posług.
Kalwin odrzuca przy tym strukturę hierarchiczną, będącą w opozycji do Ewangelii. W Kościele wszyscy powinni być równymi sobie braćmi i siostrami.



Porządek Kościoła stanowi istotny element konfesji (wyznania wiary). Jednakże, zdefiniowany porządek powinien służyć Kościołowi, a nie odwrotnie. Struktury bowiem nie mają wpływu na zbawienie i jeśli inne czasy mają inne wymagania strukturalne, możliwa jest ich zmiana lub nawet anulowanie posług już istniejących.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz