wtorek, 22 października 2013

Katechizm – znaczenie terminu i krótka historia katechizmów protestanckich



W protestantyzmie termin « Katechizm » oznacza tak nauczanie religijne, świadczone przez  Kościół osobom zarówno bardzo młodym, jak i dorosłym, ale też  podręcznik przeznaczony do takiego nauczania.

Pomimo, że średniowieczny Kościół katolicki wymagał znajomości podstawowych tekstów wiary chrześcijańskiej (Credo, Ojcze Nasz, itd.), nie znał on nauczania religijnego w pełnym tego słowa znaczeniu i kontrolował znajomość wyżej wspomnianych tekstów konfesyjnych w ramach dorocznej pokuty, nakazanej każdemu chrześcijaninowi od XIII wieku.
Istniejące liczne podręczniki i pomoce pamięciowe były przeznaczone wyłącznie dla duchownych.
To Reformacja wprowadziła Katechizm (jako praktykę uporzadkowanego nauczania o wierze) oraz doprowadziła do stworzenia i upowszechnienia podręczników  pprzeznaczonych do nauczania religii. Czyniąc to - odpowiadając na konieczność tak teologiczną jak i praktyczną - stworzyła od razu nowy gatunek literacki, który odniósł sukces międzywyznaniowy.

Luterańskie odrzucenie formuły kapłaństwa duchownych i nacisk na powszechne kapłaństwo wierzących wymagało, by każdy był nauczany elementów fundamentalnych dla wiary.
Umocnienie się Reformacji spowodowało rozprzestrzenienie się nowej nauki we wszystkich warstwach społecznych ludności i położyło koniec katechetycznej pustce Średniowiecza.
W trakcie pierwszych lat Reformacji zostało opublikowanych ponad trzydzieści Katechizmów.

W 1529 Luter zredagował i wydał swoje dwa Katechizmy (Mały Katechizm lub Enchiridion, przeznaczony dla początkujących i zaadaptowany do użytku domowego oraz Duży Katechizm, przeznaczony dla tych, których rolą jest nauczanie religii, dla głów rodzin, dla pastorów, dla nauczycieli...).

Tak poprzez ich formę (pytania-odpowiedzi), jak przez zawartość (Dziesięć Przykazań, Apostolskie wyznanie wiary, Ojcze nasz i sakramenty), stały się one modelem, któremu pozostaną wierne liczne inne katechizmy wieku XVI, w tym także poza granicami wyznaniowymi protestantyzmu (por. katechizmy katolickie:  Piotra Kanizjusza lub Katechizm rzymski z 1566 roku).
Porządek, w jakim katechizmy były stworzone, odbija luterańskie rozumienie Prawa i rozróżnienie między wiarą i dziełami.

Po stronie reformowanej, to przede wszystkim Katechizm Kościoła Genewy (Kalwin, 1542) i Katechizm Heidelberski (Ursyn i Olewian, 1563), które szybko zdobyły rangę klasycznych  podręczników nauczania katechetycznego.

Od wieku XVI, Katechizmy Lutra i Kalwina, a także Heidelberski nabyły waloru prawie normatywnego.
Świadczy o tym między innymi ich miejsce w zbiorach oficjalnych tzw. Pism Symbolicznych (to znaczy pism wyznaniowych, oficjalnych, właściwych każdemu nurtowi protestantyzmu, w tym zwłaszcza historycznego).

Odnowa konfesyjna wieku XIX, teologiczno-biblijna, konserwatywna, ponownie (po częściowym zapomnieniu katechizmów w okresie Oświecenia) podniosła wartość klasycznych tekstów najbardziej znanych Ojców Reformacji.

Co może wydać się interesujące, już w wieku XX wieku, w walce przeciwko „Chrześcijanom niemieckim” (prądowi protestanckiemu w Niemczech, przychylnemu i podporząkowanemu Hiltlerowi), Kościół wyznający podkreśli wartość Małego Katechizmu Lutra, otwierając tym samym okres odnowy rozumienia wyznającego w praktyce katechezy.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz